Oficjalny serwis informacyjny Gminy Wyszków

Jerzy Różycki

Cudowne dziecko polskiej kryptologii
"Jako jedyny spośród całej trójki nie pochodził z ziem dawnego zaboru pruskiego, wnosząc do zespołu ducha polskich Kresów. Urodził się w Olszanie, w ówczesnej guberni kijowskiej, jako czwarte i ostatnie dziecko miejscowego aptekarza. Już w czasie wojny światowej rozpoczął naukę w Polskim Gimnazjum Kresowym w Kijowie, jednak przerwała ją rewolucyjna zawierucha."
Marek Grajek „Enigma – bliżej prawdy”


Jerzy Różycki


Jerzy Różycki, nazywany „cudownym dzieckiem” polskiej kryptologii, urodził się 24 lipca 1909 roku. Był najmłodszym z trójki polskich kryptologów (Marian Rejewski, Jerzy Różycki, Henryk Zygalski), którzy na początku lat 30. złamali kod, uznawanej za najnowocześniejszą na świecie, niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”, tym samym znacząco przyczyniając się do zwycięstwa aliantów w II wojnie światowej. W 1918 roku jego rodzina uciekła z ogarniętych rewolucją terenów byłego Imperium Rosyjskiego do odrodzonej po zaborach Rzeczypospolitej, swój nowy dom znaleźli w Wyszkowie.
Jerzy był najmłodszym dzieckiem Wandy z Benitów i Zygmunta Różyckich. Wcześniej urodzili się Aleksandra, Halina i Eugeniusz. Zygmunt Różycki był farmaceutą, absolwentem wydziału farmacji i medycyny na uniwersytecie w Sankt Petersburgu. Zakładał apteki w wielu miastach carskiej Rosji, m.in. w Baku, Kijowie, Petersburgu, a także na Syberii. W carskiej armii był oficerem medyczno-sanitarnym. Po przyjeździe do Polski Zygmunt prowadził apteki w Wyszkowie i Długosiodle. Zakładał apteki także w innych miejscach Polski m.in. w Opatowie, Kielcach, Gdyni, Kraszewicach. Zmarł w 1931 roku.


Jerzy wraz z rodzeństwem 1911 r.


Synowie Różyckich - Eugeniusz i Jerzy, rozpoczętą w Rosji naukę kontynuowali w Prywatnym Gimnazjum Koedukacyjnym Towarzystwa Szkoły Średniej w Wyszkowie nad Bugiem. Działająca od niedawna szkoła w 1919 roku znalazła nową siedzibę w malowniczo ulokowanym parku nad Bugiem, letnim pałacyku carskiego senatora Sołowiewa. Pierwszy ślad braci w wyszkowskim gimnazjum, udokumentowany w ocalałej z wojennej pożogi księdze głównej rocznika, pochodzi z roku 1923/24, kiedy to obaj uczęszczali do klasy VI. Eugeniusz, starszy od Jerzego o 2 lata, nie ukończył szkoły, zmarł w 1925 roku na chorobę niedokrwienną serca. Jerzy zdał maturę w maju 1926 roku.


Oceny Jerzego w gimnazjalnym dzienniku z 1925 r.



Wyciąg z dokumentacji egzaminacyjnej Jerzego na Uniwersytecie Poznańskim


W październiku 1926 roku Jerzy Różycki rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Poznańskiego. Angażował się w życie studenckie, należał do Korporacji Akademickiej Chrobria, był członkiem Akademickiego Koła przy Oddziale Poznańskim Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W styczniu 1929 roku znalazł się w grupie ponad dwudziestu najzdolniejszych studentów matematyki, biegle znających język niemiecki, którzy skończyli zorganizowany przez Biuro Szyfrów kilkumiesięczny utajniony kurs kryptologii – organizatorom kursu polecił ich prof. Zdzisław Krygowski, kierujący Instytutem Matematycznym Uniwersytetu Poznańskiego. Jeszcze jako student Jerzy Różycki zaczął pracować w poznańskiej ekspozyturze Biura Szyfrów Sztabu Głównego, we wrześniu 1932 roku zespół kryptologów przeniósł się do Warszawy, do referatu BS-4 (szyfry niemieckie). Czasochłonną, ale w pełni wykorzystującą jego zdolności, pracę dla wywiadu pogodził ze studiami geograficznymi na UP, które ukończył w grudniu 1937 roku. W lipcu 1938 roku poślubił Marię Barbarę Majkę, w maju następnego roku urodził im się syn Jan Janusz.

Jerzemu dobrze się powodziło, miał mieszkanie w Warszawie, ubierał się w drogie garnitury, kupił płaszcz za 300 złotych, stać go było na kosztowne wczasy za granicą. Gdzieś w połowie lat 30. matka spytała go: Skąd masz na to pieniądze? Bo on wychodził do pracy, ale nikt dokładnie nie wiedział, gdzie i co on robi. Wtedy Jurek popatrzył na mamę i powiedział: Wiesz, mamo, nie mogę ci odpowiedzieć, ale nie kradnę, nie zabijam. Może kiedyś się dowiesz i będziesz ze mnie dumna, ale dziś nie mogę ci nic więcej powiedzieć (Elżbieta Szczuka: Jerzy Różycki, matematyk i kryptolog, Zeszyty Wyszkowskie VII).

W końcu grudnia 1932 roku Marian Rejewski odczytał pierwsze depesze, przesyłane za pośrednictwem niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”. Od stycznia 1933 r. robił to już wspólnie z kolegami - Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim. Wkładem Jerzego Różyckiego w dekryptaż „Enigmy” było opracowanie tzw. metody zegara, która pozwalała określić, który z trzech wirników szyfrujących Enigmy jako pierwszy odbiera impulsy z klawiatury.

Jak zaznacza Marek Grajek: Różycki wykorzystał cechę, która miała poprawić bezpieczeństwo maszyny, jako punkt zaczepienia do włamania. Jego metoda oparta była na interesującym spostrzeżeniu, dotyczącym statystycznych właściwości języka. Latem 1939 roku polski wywiad przekazał francuskim oraz angielskim kryptologom polską wersję „Enigmy” oraz dokładne informacje dotyczące rozszyfrowywania telegramów „Enigmy”.

Po wybuchu wojny polscy kryptolodzy znaleźli się na terenie Francji, gdzie do 1943 roku kontynuowali swoją działalność, ściśle współpracując z wywiadami państw alianckich. Jesienią 1941 roku Jerzy Różycki popłynął do Algieru, aby rozszyfrowywać przechwycone depesze radiowe. Zginął w drodze powrotnej do Francji 9 stycznia 1942 roku - statek Lamoriciere, którym płynął, zatonął podczas sztormu na Morzu Śródziemnym w pobliżu Balearów.





Ważną kartę w historii Polski zapisał też syn Jerzego, Jan Janusz. Artysta plastyk, absolwent warszawskiej ASP (przez 5 lat był asystentem malarza Tadeusza Dominika) był florecistą warszawskiej Legii, olimpijczykiem z Rzymu (1960), srebrnym medalistą z Tokio (1964), brązowym medalistą mistrzostw świata w Turynie (1961) i Buenos Aires (1962).
W 90-lecie uzyskania przez Jerzego Różyckiego matury – 22 kwietnia 2016 roku – na gmachu I Liceum Ogólnokształcącego im. C.K. Norwida w Wyszkowie, będącego kontynuatorem tradycji Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego Towarzystwa Szkoły Średniej, odsłonięto pamiątkową tablicę poświęconą sławnemu kryptologowi.

Enigma składa się z dwóch systemów: elektrycznego i mechanicznego. Część mechaniczna składa się z alfabetycznej 26-znakowej klawiatury, zestawu osadzonych na wspólnej osi i obracających się bębenków zwanych rotorami lub wirnikami oraz mechanizmu obracającego jeden lub kilka wirników naraz za każdym naciśnięciem klawisza. Części mechaniczne służą jako elementy obwodu elektrycznego - właściwe kodowanie liter odbywa się elektrycznie. Po naciśnięciu klawisza obwód elektryczny zamyka się, a prąd przepływa przez elementy składowe maszyny, powodując zapalenie się jednej z wielu lampek podświetlających literę wyjściową. Na przykład jeśli kodowana wiadomość zaczyna się od liter ALA..., operator maszyny naciska najpierw literę A, która może spowodować zapalenie się lampki z literą Z. W ten sposób pierwszą literą zakodowanej wiadomości będzie Z. Następnie operator naciska klawisz z literą L, która zostaje zakodowana w analogiczny sposób, i tak dalej. Ciągłe obracanie się wirników powoduje bezustanne zmienianie drogi sygnału i kodowanie wiadomości szyfrem polialfabetycznym, który na ówczesne czasy zapewniał wysokie bezpieczeństwo transmisji.


Enigma


Opr. Elżbieta Szczuka, Maciej Sarnacki, Piotr Płochocki
Źródło zdjęć rodzinnych: „Nowy Wyszkowiak”

Statystyka oglądalności strony

Strona oglądana: 2553 razy.
Urząd Miejski w Wyszkowie

Aleja Róż 2, 07-200 Wyszków,
tel.: (29) 742-42-01/08, fax: (29) 742-42-09
e-mail: gmina@wyszkow.pl, www: http://www.wyszkow.pl

Godziny otwarcia:
codziennie, w godz. 8.00 - 16.00,
wtorki, w godz. 8.00 - 18.00


© 2004-2014 Urząd Miejski w Wyszkowie
Zawartość merytoryczna: MICHAŁ MIELCZARCZYK, e-mail: promocja@wyszkow.pl
Projekt: INFOSTRONY - ADAM PODEMSKI, e-mail: adam.podemski@infostrony.pl

Zamknij Serwis stosuje tzw. cookies przede wszystkim aby ułatwić korzystanie z witryny oraz do celów statystycznych. Użytkownicy serwisu mogą samodzielnie zarządzać plikami cookies w ustawieniach przeglądarki. Brak zmiany tych ustawień oznacza akceptację dla stosowanych plików cookies. Więcej informacji w polityce prywatności.